::: Rattakan Maliwala :::

หนูขอวันทาบูชาผู้มีพระคุณ พ่อแม่ที่เลี้ยงเราให้อบอุ่น เมตตาการุณทุกอย่าง
อุ้มท้องเก้าเดือน แม่คอยระวังอยู่ทุกก้าวย่าง คลอดลูกเจ็บปวดจนร้องคราง
พออุ้มลูกวาง อ้อมอกเปรมปรีด์

น้ำนมมารดา กลั่นมาจากเลือดในทรวง ให้ลูกดื่มกิน ท่านไม่เคยหวง รักเราดังดวงฤดี ป่วยร้องงอแง พ่อแม่กังวล คอยอุ้มพัดวี ผ้าอ้อมเปรอะ อึเปื้อนเหม็นฉี่ เปลี่ยนให้ไม่มีรังเกียจเดียจฉันท์

ลูกเปรียบดังเหมือนดวงใจแม่ พ่อรักเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ดูแลคุ้มครองป้องกัน ในแดนโลกนี้ ไม่มีรักใดเทียมทัน ความรักพ่อแม่เท่านั้น คือความรักจริงไม่คลาย

หนูขอทำดี บูชาบิดา มารดา บุญคุณท่าน ล้นดินท่วมแดนฟ้า เหนือกว่าคำบรรยาย กราบเท้าวันทา ขอแทนคุณท่านจนวันชีพวาย ตราบเฒ่าแก่ดูแลใกล้กาย เพื่อลูกหญิงชายตระหนักบุญคุณ

เด็กชาติพันธุ์ กับการกลายเป็นแรงงานนอกระบบ ในอำเภอปาย แม่ฮ่องสอน

กว่า 10 ปีที่ อำเภอปายได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยว ในด้านความสวยงามของธรรมชาติ และความรื่นเริงจากเสียงเพลงที่หลากหลายในยามค่ำคืน ทุกปีในช่วงฤดูการท่องเที่ยว เดือนตุลาคมถึงกุมภาพันธ์ เมืองปายจะเต็มไปด้วยนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติ ช่วงเวลานี้เองที่ทำให้เศรษฐกิจเมืองปายมีการเติบโตอย่างรวดเร็ว จำนวนนักท่องเที่ยวที่เพิ่มมากขึ้น ประกอบกับจำนวนร้านค้า ร้านอาหารจำนวนมากที่กลับมาเปิดกิจการในช่วงฤดูหนาว ทำให้ความต้องการแรงงานในภาคการบริการเพิ่มมากขึ้นด้วยเช่นกัน

นี่เองจึงเป็นสาเหตุให้มีการย้ายถิ่นชั่วคราว ของเด็กหญิงชายชาติพันธุ์กลุ่มต่างๆ ในเขตจังหวัดแม่ฮ่องสอนเข้าสู่อำเภอปายเป็นจำนวนมาก เนื่องจากแรงงานเด็กเหล่านี้เป็นแรงงานราคาถูกที่มีค่าแรงต่ำ เจ้าของกิจการมีอำนาจในการต่อรองต่อตัวแรงงานเด็ก เพราะว่าข้อจำกัดส่วนใหญ่ของตัวเด็กคือ การไม่มีบัตรประชาชน

จากการพูดคุยกับ เด็กหญิงชาวไทยใหญ่ บ้านโท้งหลวง อำเภอปางมะผ้า ซึ่งได้ทำงานรับจ้างในร้านอาหารในอำเภอปายมากว่า 2 ปี พบว่า การทำงานรับจ้างในร้านอาหาร ช่วงฤดูท่องเที่ยวช่วยสร้างรายได้ให้กับพวกเธออย่างมาก ร้านอาหารส่วนใหญ่ต้องการพนักงานเสริฟ และแม่ครัวในจำนวนที่มากกว่าปกติ ซึ่งเป็นการเปิดโอกาสให้กับพวกเธอได้ทำงาน เพราะเงื่อนไขในการสมัครงานไม่มีข้อจำกัดทั้งในเรื่องวุฒิการศึกษา หรือการมีบัตรประจำตัวประชาชน

ในเรื่องรายได้ที่พวกเธอรับจากการทำงานร้านอาหารนั้น หากเทียบกับค่าแรงรับจ้างภาคเกษตรหรือการเก็บผลผลิตทางการเกษตรขาย จะพบว่าเงินจากการทำงานร้านอาหารเป็นเงินจำนวนมากสำหรับพวกเธอ

เจ้าของเกสเฮาส์แห่งหนึ่งในตัวเมืองปาย ได้พูดถึงสาเหตุของการจ้างแรงงานกลุ่มชาติพันธุ์ว่า เป็นกลุ่มที่ทำงานเก่ง เรียนรู้งานเร็ว และจากเงื่อนไขเรื่องบัตรประชาชนทำให้คนงานกลุ่มนี้ไม่เรียกร้องมากในเรื่องค่าตอบแทน และการทำประกันสังคม แม้ว่าหลายร้านจะจ้างเด็กเหล่านี้ไว้ แต่ส่วนใหญ่มักจำกัดขอบเขตให้อยู่ในแต่ร้าน เนื่องจากเป็นการเสี่ยงต่อเจ้าของร้านเองในการจ้างแรงงานอายุต่ำกว่า 18 ปี

การให้ความรู้แก่เด็กทั้งที่ศึกษา ในระดับชั้นประถมศึกษาและหลังจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 เกี่ยวกับการสิทธิเด็กเป็นอีกหนึ่งในโครงการพัฒนาทักษะชีวิตของ มูลนิธิรักษ์เด็ก ซึ่งมีพื้นที่การทำงานอยู่ในเขตอำเภอปางมะผ้า

โดยมีเป้าหมายหลักในการพัฒนาทักษะชีวิต ให้แก่เด็กผ่านทางพื้นที่โรงเรียน ศึกษาศักยภาพในการได้รับการศึกษาของเด็กนักเรียนชาติพันธุ์ และการให้ความรู้ในเรื่องสิทธิแก่เด็กทั้งที่เรียนอยู่ในระบบการศึกษาของรัฐ และเด็กที่ออกไปทำงานนอกชุมชน ทั้งเรื่องการเรียกร้องการประกันสังคมจากนายจ้าง การให้ความรู้เกี่ยวกับเงื่อนไขการจ้างงาน และค่าจ้างขั้นต่ำ

แต่กระนั้นการให้ความรู้เกี่ยวกับการทำงานแก่เด็กในโรงเรียนยังคงไม่ทั่วถึง ประกอบกับข้อจำกัดในด้านการศึกษา ทั้งปัญหาจากการไม่มีบัตรประชาชน ซึ่งส่งผลต่อการศึกษาในระดับที่สูงกว่าชั้นประถม การขาดความรู้เกี่ยวกับการศึกษาต่อ ความยากจน การขาดทางเลือกในการประกอบอาชีพ ยังคงเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้มีการเคลื่อนย้ายแรงงานเด็กเข้าสู่อำเภอปายในช่วงฤดูการท่องเที่ยว

.... เหล่านี้อาจเป็นปัจจัยกระตุ้นให้เกิดมีการหลอกลวงเด็กชาติพันธุ์ เข้าสู่กระบวนการค้ามนุษย์ แล้ว "ปาย" กลายเป็นที่หนึ่งในหลายๆ ที่ที่ธุรกิจการท่องเที่ยว การบริโถคเข้าคุกคามวิถีชีวิตชุมชน

ที่มา ไทยเอ็นจีโอ.org รายงาน 16 สิงหาคม 2550 

จากบ้านป่าสู่เมืองปาย ชีวิตเด็กสาวชาติพันธุ์ในเมืองแห่งการท่องเที่ยว

“น้องเข้าไปทำงานในปายมา เพิ่งปิ๊กมาได้บ่กี่อาทิตย์ ปิ๊กมาปลูกไฮ่ เดี๋ยวหน้าไฮ (High season) ค่อยไปใหม่ ทำงานก็สนุกดีนะพี่ น้องอยู่ในครัว เปิดร้าน 7 โมง ปิดก็ 4 ทุ่ม บางวันก็เที่ยงคืน แล้วแต่แขก เงินเดือน 1800 ตอนไปใหม่ๆได้ 1500 แต่แม่ (เจ้าของร้าน) เขาเห็นว่าทำงานนานแล้วก็เลยขึ้นเงินเดือนหื้อ” ป็อด เด็กสาวไทยใหญ่ บอกเล่าประสบการณ์การทำงานในเมืองปายให้เราฟังอย่างฉะฉาน

หลังจบ ป.6 จากโรงเรียนในหมู่บ้าน เธอไม่มีโอกาสได้เรียนต่อ ทั้งพ่อป่วย แม่พิการ ภาระการหาเลี้ยงครอบครัวจึงตกอยู่ที่เธอและพี่ชาย ข้าวไร่เป็นสิ่งสำคัญของครอบครัว หากปีใดปลูกข้าวได้ไม่พอกินตลอดปีนั่นหมายความว่าเธอต้องออกไปทำงานรับจ้างนอกหมู่บ้าน หาเงินส่งให้ครอบครัวซื้อข้าว กว่า 20 ปีที่ครอบครัวเธอพยายามหนีสงครามจากพม่า พ่อแม่ไม่มีบัตรประชาชน แต่เธอผู้ซึ่งเกิดบนแผ่นดินไทย กลับถูกยอมรับให้ยืมแผ่นดินอาศัยผ่านทางบัตรเขียวขอบแดง

2 ปีแล้วที่เธอเดินทางออกไปรับจ้าง ผ่านการชักชวนจากเพื่อนรุ่นพี่ในหมู่บ้านที่กลับมาบอกเล่าถึงวิธีการหาเงินที่ง่ายกว่าการเข้าไร่ ตากแดด ตัวดำ เด็กสาวตัดสินใจเก็บของออกจากบ้าน โดยที่ไม่รู้เลยว่าเธอจะได้ทำงานอะไร

เจ้าของร้านอาหารชื่อดังแห่งหนึ่งในปาย รับเธอไว้ให้ทำงานในครัว ทำอาหารฝรั่งที่ไม่ยากเกินกว่า ปิ้ง ทอด ย่าง ร้านเปิด 7 โมงเช้า ปิด 4 ทุ่ม หากวันนั้นแขกเยอะ เธอต้องทอดมันฝรั่ง หั่นผักสลัดไปจนถึงเที่ยงคืน เงินเดือน 1,800 บาท และกับการทำงานอย่างไม่มีวันหยุด ตลอดเวลากว่า 5 เดือนของฤดูการท่องเที่ยว

พวกเรานั่งฟังเธอเล่าพร้อมอารมณ์ที่ยากจะบรรยาย น้ำเสียงและสีหน้าที่ภาคภูมิ ทำให้เราแน่ใจว่า เธอไม่รู้ตัวเลยถึงการขูดรีดที่ตัวเองถูกกระทำอยู่ เงินเดือนเพียงน้อยนิดที่เธอได้รับ เป็นเพียงเศษเงินจากกำไรมหาศาลที่ร้านได้รับในฤดูท่องเที่ยว ความห่วงใยจากเจ้าของร้านที่ไม่อนุญาตให้เธอและเพื่อน ออกไปเที่ยวนอกร้านด้วยเกรงว่าจะหลงทาง (ในเมืองปายอันกะจิดริด) หรือถูกทำร้าย มันกลับแฝงนัยของความห่วง (ตัวเอง) ของเจ้าของร้าน จากข้อหาการรับเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปี เข้าทำงาน ขาดประกันสังคม ภายใต้ค่าแรงที่ต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำ ไม่มีบัตร

มีหรือที่เขาจะไม่รู้กฎหมายเหล่านี้ ในเมื่อเขาเป็นถึงข้าราชการตำแหนงใหญ่ ของอำเภอปาย

“พี่ไม่ชอบพวกนี้เลยว่ะ มันมากับฝรั่ง ชูคอใส่เราเลยนะ เวลาสั่งอาหารมันก็ชี้ๆ เอา บางทีก็ให้ผัวสั่งให้ แล้วเวลามันนั่งกับผัวมันนะ สีกันจนไฟแทบจะลุกท่วมร้าน พี่ไม่ได้อคตินะ แต่พี่เห็นแล้วหมั่นไส้ว่ะ” สาวเจ้าของร้านอาหารอิตาเลี่ยน ระบายให้ฟังพร้อมเผยิดหน้าให้ดูสาวลีซอกับคู่ควงฝรั่งที่เพิ่งเดินออกจากร้าน

คืนหนึ่งในบาร์ชื่อดังของอำเภอปาย ฉันถามรุ่นพี่คนปายถึงสาวสายเดี่ยวที่เต้นส่ายโชว์เรือนร่างอยู่หน้าเวที “อ่อ เขาเป็นคนในพื้นที่” สาวลีซอหน้าใสใส่เสื้อผ้าน้อยนิดที่พยายามเอนเอียงปิดส่วนสงวนของร่างกายตามจังหวะการส่ายตัวที่ยั่วยวน พวกเธอกำลังส่งสายตากับฝรั่งหนุ่มกลุ่มใหญ่ “สาวลีซอ” อีกแล้ว ฉันพยายามถามถึงที่มาที่ไปของแม่สาวใจถึงเหล่านี้ กว่า 2 ปีในอำเภอปาย ไม่เคยมีครั้งไหนที่ฉันเข้ามาเจอปรากฏการณ์ลีซอฟีเวอร์ขนาดนี้

“มันเป็นค่านิยมใหม่ของฝรั่ง” เพื่อนคนหนึ่งเล่าให้ฉันฟังถึงปรากฏการณ์นี้ว่า ฝรั่งที่เข้ามาในปาย บางส่วนชอบหาสาวพื้นบ้านมาควง จากเดิมที่นิยมเพียง Non-white woman แต่ตอนนี้ความนิยมเปลี่ยนแนวเป็นสาวชาติพันธุ์ บ้างว่าเพราะเธอเหล่านั้นอ่อนหวาน เชื่อฟัง ช่างเอาใจ แต่บ้างก็เพียงต้องการได้ชื่อว่ามีความสัมพันธ์กับผู้หญิงที่แปลกกว่าเพียงผู้หญิงไทย เช่นเดียวกับในหมู่บ้าน ค่านิยมการมีสามีฝรั่ง ถูกสั่งสอนให้เด็กหญิง ภาพของบ้านใหญ่โต เงินทองที่เหลือกินเหลือใช้ของผู้หญิงที่แต่งงานกับฝรั่ง กลายเป็นความคาดหวังที่ถูกสั่งสอนให้กับเด็กผู้หญิง เมื่อความต้องการของทั้งสองฝ่ายมีความเป็นไปได้ที่จะได้รับการตอบสนอง ปรากฏการณ์สาวลีซอระบาดจึงเกิดขึ้น

แต่หากมองในมุมกลับกัน ภายใต้สังคมการผลิต ซึ่งส่วนใหญ่เป็นพืชเศรษฐกิจ ที่รัฐสนับสนุนให้ปลูกแต่ไม่มีการตรึงราคา ภาระการเลี้ยงดูครอบครัวที่ถูกผลักให้กับลูกสาว การไม่มีบัตรซึ่งส่งผลกระทบอย่างมากต่อการเข้าเรียนในระดับชั้นที่สูงกว่าป.6 และการหางาน แรงงานไม่มีบัตรมักถูกกดค่าแรงจนต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำอยู่เสมอ หากมองจากมุมนี้ภาพของการจับฝรั่งของสาวชาติพันธุ์อาจสะท้อนให้เห็นการพยายามปรับเปลี่ยนสถานะของตน ผ่านการแต่งงานกับชาวต่างชาติรวย

โปสเตอร์แผ่นหนึ่งสะกิดใจฉันให้ฉุกคิด ภาพของการรณรงค์ป้องกันการค้ามนุษย์ หนึ่งในนั้นคือภาพหญิงสาวแต่งงานกับชาวต่างชาติ แต่ในภาพข้างๆ คือภาพแสดงการหลอกผู้หญิงไปขาย และใช้แรงงานเยี่ยงทาส เด็กสาวลีซอที่กำลังเริงร่าไขว่คว้าฝรั่งในเมืองปาย ฉันไม่รู้ว่าพวกเธอจะเคยเห็นภาพเหล่านี้ไหม

จากเด็กไทยใหญ่บนดอยสูง ถึงสาวลีซอในเมืองปาย สิ่งหนึ่งที่ฉันมองเห็นคือความเสี่ยง เสี่ยงจากการไม่รู้ และการถูกกีดกันไม่ให้มีโอกาสได้รู้ จะมีสาวลีซอสักกี่คนที่ได้แต่งงาน มีความสุขกับหนุ่มฝรั่งที่เธอ จับ ได้ หากแต่สาวลีซออีกกี่คนที่ต้องเปลืองเนื้อเปลืองตัวให้ผู้ชายที่เธอหวังจะพึ่งพา แต่กลับไม่ได้ดั่งใจคิด เด็กสาวลีซออีกกี่คนที่ต้องลงมาใช้แรงงาน ภายใต้การขูดเนื้อขูดกระดูกของเจ้าของกิจการ และอีกกี่คนที่อาจถูกหลอกไปขายในเมืองใหญ่

ถ้าเพียงแต่พวกเธอได้รู้ - เรียน - ถือบัตร

ที่มา ไทยเอ็นจีโอ.org